मराठी भाषा गौरव दिन : अभिमान, परंपरा आणि आपली जबाबदारी
२७ फेब्रुवारी हा दिवस मराठी मनासाठी अत्यंत भावनिक आणि प्रेरणादायी आहे. ज्येष्ठ कवी व साहित्यिक वि. वा. शिरवाडकर अर्थात कुसुमाग्रज यांच्या जयंतीनिमित्त आपण मराठी भाषा गौरव दिन साजरा करतो. हा दिवस केवळ एका साहित्यिकाला अभिवादन करण्यापुरता मर्यादित नाही, तर तो संपूर्ण मराठी भाषेच्या वैभवाचा, इतिहासाचा आणि सांस्कृतिक ओळखीचा उत्सव आहे.
मराठी भाषेला फार मोठा आणि समृद्ध इतिहास लाभलेला आहे. प्राकृत आणि अपभ्रंश या भाषांमधून विकसित होत मराठीने आपला स्वतंत्र प्रवास सुरू केला. शतकानुशतके संत, कवी, विचारवंत आणि साहित्यिकांनी या भाषेला आकार दिला. संत ज्ञानेश्वरांनी ओव्या लिहिल्या, संत तुकारामांनी अभंग रचले, नामदेव, एकनाथ, रामदास अशा संतपरंपरेने मराठीला लोकभाषेचे सामर्थ्य दिले. त्यांनी धर्म, तत्त्वज्ञान आणि अध्यात्म सामान्य माणसाच्या बोलीत आणले. त्यामुळे मराठी ही केवळ दरबारातली भाषा राहिली नाही, तर ती जनतेच्या हृदयात रुजली.
पुढील काळात समाजसुधारक, विचारवंत आणि साहित्यिकांनी मराठीला आधुनिकतेचा स्पर्श दिला. कादंबरी, नाटक, कविता, आत्मचरित्र, ललित लेखन अशा विविध साहित्यप्रकारांनी मराठी समृद्ध झाली. प्रत्येक काळाने या भाषेला नवीन रूप दिले, नवीन शब्द दिले, नवीन विचार दिले. त्यामुळे मराठी भाषा सतत बदलत, विकसित होत राहिली.
आजच्या काळात इंग्रजी ही आंतरराष्ट्रीय भाषा म्हणून महत्त्वाची आहे, हे नाकारता येणार नाही. शिक्षण, तंत्रज्ञान, व्यवसाय या क्षेत्रांत इंग्रजीचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो. परंतु याचा अर्थ असा नाही की आपल्या मातृभाषेला कमी लेखावे. आपल्या घरात, समाजात आणि व्यवहारात मराठीचा सन्मानपूर्वक वापर होणे तितकेच आवश्यक आहे. कारण भाषा ही केवळ संवादाचे साधन नसते; ती आपली संस्कृती, परंपरा, भावना आणि विचारांची ओळख असते.
मराठी टिकली पाहिजे, वाढली पाहिजे आणि पुढील पिढ्यांच्या मनात रुजली पाहिजे. यासाठी केवळ शासनाच्या योजना पुरेशा नाहीत; प्रत्येक व्यक्तीने स्वतःहून पुढाकार घेणे गरजेचे आहे. आपल्या मुलांशी मराठीत संवाद साधणे, मराठी पुस्तके वाचण्याची सवय लावणे, मराठी नाटक-सिनेमा-साहित्य यांना प्रोत्साहन देणे, सामाजिक माध्यमांवर मराठीचा अभिमानाने वापर करणे – या छोट्या गोष्टी मोठा बदल घडवू शकतात.
आज तंत्रज्ञानाच्या युगात मराठी भाषेला नवीन संधीही उपलब्ध झाल्या आहेत. डिजिटल माध्यमातून लेखन, ब्लॉग, ई-पुस्तके, पॉडकास्ट, यूट्यूब अशा अनेक मार्गांनी मराठी विचार जगभर पोहोचू शकतो. प्रश्न फक्त इतकाच आहे की आपण त्या संधीचा किती योग्य वापर करतो.
मराठी भाषा गौरव दिन हा केवळ औपचारिक कार्यक्रमांचा दिवस नसून आत्मपरीक्षणाचा दिवस आहे. आपण स्वतःला विचारायला हवे – आपल्या दैनंदिन जीवनात मराठीला किती स्थान आहे? आपण आपल्या मुलांना आणि विद्यार्थ्यांना मराठीचे महत्त्व कितपत समजावून सांगतो? आपण मराठीतील साहित्य वाचतो का?
मराठी ही आपली ओळख आहे, आपली माती आहे, आपली संस्कृती आहे. ती जपणे ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे. इंग्रजी शिकू, इतर भाषा आत्मसात करू, पण मराठीचा अभिमान कधीही सोडू नये.
या मराठी भाषा गौरव दिनानिमित्त आपण सर्वांनी ठरवू या – मराठी भाषेचा सन्मान करू, तिचा वापर वाढवू आणि पुढील पिढ्यांपर्यंत तिचा समृद्ध वारसा पोहोचवू. कारण भाषा जिवंत राहते ती तिच्यावर प्रेम करणाऱ्या लोकांमुळे.
—
डॉ. विठ्ठल पाईलवार